ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )

1458

سفرنامه شاردن ( فارسى )

مبلغ از محل مال الاجاره كاروانسراى مسكونى بسيار بزرگى كه وصل به بيمارستان است تأمين مىشود نحوهء پرداخت آن مرتب و بدون تأخير است . اين كاروانسرا را از آن جهت بدين نام مىخوانند كه در آن انواع ظروف مسين مخصوص آشپزخانه از قبيل ديگهاى بزرگ و امثال آن مىسازند و مىفروشند . شاه عباس بزرگ اين بيمارستان و كاروانسرا را با هم ساخت تا درآمد حاصل از مال الاجاره كاروانسرا به مصرف رفع نيازمنديهاى بيمارستان برسد . كاركنان بيمارستان بدين شرح است : يك پزشك ، يك داروساز ، يك عالم دين ، يك آشپز ، يك دربان و يك جاروكش . شگفت اينكه در ميان اين جمع جرّاح وجود ندارد ، زيرا در مشرق زمين جراحى دانش و كارى شناخته شده و اختصاصى نيست . استادان سلمانى فصد مىكنند ، و ديگر اعمال جراحى هرگز مورد توجه و اعتنا نمىباشد . هواى پاك و سازگار منطقه زخمها را كه عموما ناشى از ضربت شمشير و نيزه مىباشد اگر در پاكيزه نگهداشتن آنها غفلت و آسانگيرى نكنند و رويشان مرهم بنهند زود بهبود مىيابد . مردم اروپا به سبب هواى بد سرزمينشان اگر زخمى سخت و عميق بر بدنشان وارد آيد گاه ناچار مىشوند به جراحيهاى دردناك و خطرمند تن دردهند . گاهى نيز دست و پايشان را قطع مىكنند . مثانه‌شان را جراحى مىنمايند ، و يا يكى از عضلاتشان را مىشكافند . اما در مشرق زمين چون هوا پاك و صاف و سالم است هرگز چنين ناراحتيها و نگرانيها در ميان نيست . پزشك بيمارستان از ساعت هشت صبح تا ظهر نزديك در ورودى روى يك تخت چوبى قابل جابه‌جا كردن كه قطرش بيش از سى و پنج تا چهل انگشت نيست مىنشيند ، و بيمارانى را كه به او مراجعه مىكنند معاينه مىنمايد . بهاى دارو و غذاى بيماران از محل درآمد موقوفات تأمين مىشود . اما چنان‌كه پيش از اين نيز آوردم هميشه عدّهء بيماران بسيار كم است ، به همين جهت مبلغى كه به مصرف تهيّهء غذا و داروى بيماران مىرسد از آنچه اختلاس مىكنند بيشتر نيست ، و به جهات مشروح در ذيل عدّهء بيمارانى كه به بيمارستان مراجعه مىكنند اندك است . نخست اين‌كه بر خلاف كشورهاى اروپايى كه مردم بر اثر ناسازگارى هوا آسان در معرض ابتلاء به انواع بيمارىهاى دير درمان قرار مىگيرند مردم مشرق زمين چون از هواى لطيف و پاك برخوردارند كمتر بيمار و دردمند مىشوند . دو ديگر اين‌كه در اين بيمارستان به خوشرويى و لطف و مدارا با بيماران رفتار نمىكنند و با مريضان و ديوانگان چندان سرد مهرى و نامردمى روا مىدارند كه بيماران غالبا